Noise in selectie: het Mediating Assessments Protocol toegepast

16 maart 2026 · Erwin Retel

Twee interviewers spreken dezelfde kandidaat, op dezelfde dag, met dezelfde vragen. De een geeft een 8, de ander een 5. Dat verschil komt niet door een vooroordeel dat je kunt benoemen. Het is ruis: willekeurige spreiding in oordelen die er niet hoort te zijn. In Noise (2021) laten Daniel Kahneman, Olivier Sibony en Cass Sunstein zien hoe groot die spreiding is bij rechters, verzekeraars en artsen, en hoe je haar terugdringt. Een van hun gereedschappen is het Mediating Assessments Protocol, kortweg MAP.

In dit artikel leg ik uit wat het protocol is, hoe je het toepast op een lastige senior benoeming en waarom het werkt. Het hoort bij de gids met methodieken voor recruiters, waar je ook de andere beoordelingsmethoden vindt.

Wat het protocol is

Het Mediating Assessments Protocol verscheen eerst als artikel van Kahneman, Dan Lovallo en Sibony in MIT Sloan Management Review (2019), bedoeld voor strategische besluiten zoals een overname. In Noise beschrijven de auteurs het protocol uitgebreid, en laten ze zien dat gestructureerd werven op hetzelfde principe rust. Het idee: splits een groot oordeel op in een klein aantal deeloordelen, de mediating assessments, beoordeel die elk apart en op basis van feiten, en stel je eindoordeel uit tot alle deeloordelen er liggen.

Het protocol heeft een paar vaste stappen:

  1. Leg vooraf de deeloordelen vast. Kies vóór je kandidaten ziet een handvol dimensies die voor de rol bepalend zijn. Die lijst verandert niet meer tijdens het proces.
  2. Beoordeel elke dimensie apart en op feiten. Gebruik voor elke dimensie het bewijs dat erbij hoort: antwoorden op specifieke interviewvragen, een werkproef, referenties. Beoordeel waar mogelijk relatief: hoe scoort deze kandidaat vergeleken met anderen die je in deze rol hebt gezien?
  3. Houd beoordelaars onafhankelijk. Elke beoordelaar scoort zelf, voordat hij hoort wat de anderen vinden.
  4. Bespreek per dimensie, niet per kandidaat. In het besluitoverleg loop je de dimensies één voor één langs. Eerst de scores, dan de discussie, dan eventueel een herziene score.
  5. Pas aan het eind het totaaloordeel. Intuïtie mag, maar pas als alle deeloordelen op tafel liggen.

Dat laatste is het hart van de methode. Kahneman schrijft niet dat je je intuïtie moet negeren. Hij schrijft dat je haar moet uitstellen, zodat ze gevoed wordt door de deeloordelen in plaats van door de eerste indruk.

Waar Kahneman het vandaan heeft

Kahneman ontwikkelde de basis al in 1955, als jonge psycholoog in het Israëlische leger. Hij beschrijft het in Thinking, Fast and Slow: interviewers moesten rekruten scoren op zes vaste eigenschappen, elk apart, met feitelijke vragen. Pas daarna mochten ze, met de ogen dicht, een totaalcijfer geven. Die gestructureerde aanpak voorspelde beter dan het oude vrije gesprek. Het intuïtieve totaalcijfer met de ogen dicht deed het volgens Kahneman net zo goed als de som van de zes scores, omdat het pas na de deeloordelen kwam.

Toegepast op een senior benoeming

Neem een voorbeeld. Je zoekt een financieel directeur voor een middelgrote zorgorganisatie. Er zijn drie kandidaten in de laatste ronde, een selectiecommissie van vier mensen en een raad van toezicht die een advies wil. Precies het soort benoeming waar iedereen een mening heeft en de sterkste stem in de kamer vaak wint.

Stap 1: de dimensies. In de intake spreek je vijf dimensies af, afgeleid van wat de directeur over twaalf maanden moet hebben bereikt. Bijvoorbeeld: financieel vakmanschap in de zorgbekostiging, ervaring met een sanering of reorganisatie, samenwerking met een raad van bestuur, leiderschap van een team van vijftien, en omgang met toezichthouders. Elke dimensie krijgt een beschrijving van wat een sterke en een zwakke score is. Zet ze in je scorecard.

Stap 2: bewijs per dimensie. Wijs elke dimensie toe aan een instrument. Het vakmanschap toets je met een casus over een begroting. De sanering bespreek je in een gestructureerd interview met vaste vragen naar eerdere situaties. Samenwerking met bestuur en toezicht komt uit referenties en een gesprek met de voorzitter van de raad van bestuur.

Stap 3: onafhankelijk scoren. Elk commissielid scoort direct na zijn eigen gesprek, per dimensie, op een vaste schaal, en levert die scores in vóór het besluitoverleg. Niemand bespreekt kandidaten op de gang.

Stap 4: het overleg. De voorzitter zet de scores per dimensie naast elkaar. Waar ze dicht bij elkaar liggen, ga je door. Waar één lid een 2 geeft en een ander een 4, vraag je naar het bewijs. Soms heeft één beoordelaar iets gezien wat de anderen misten. Soms blijkt een score gebaseerd op een indruk in plaats van op een antwoord. Na de bespreking mag iedereen zijn score aanpassen.

Stap 5: het totaaloordeel. Pas nu vraag je: wie adviseren we? De commissie kijkt naar het profiel van scores, niet naar een gemiddelde. Een kandidaat die hoog scoort op vier dimensies en laag op de dimensie die de raad van toezicht het belangrijkst vindt, is een ander gesprek dan een kandidaat die overal gemiddeld scoort. Dat gesprek gaat nu over feiten.

Waarom het werkt: mechanisch combineren

Het sterkste bewijs voor deze aanpak komt uit de meta-analyse van Kuncel, Klieger, Connelly en Ones (2013). Zij vergeleken twee manieren om selectie-informatie te combineren: mechanisch, met een vaste regel of formule, en holistisch, waarbij een beoordelaar alle informatie in zijn hoofd tot een oordeel smeedt. Mechanisch combineren voorspelde werkprestaties duidelijk beter: een gemiddelde validiteit van .44 tegenover .28 voor holistisch combineren. Dat is ruim 50 procent meer voorspellende kracht, met dezelfde informatie.

Met dezelfde gegevens krijg je dus een betere voorspelling, alleen door de manier van samenvoegen. Een beoordelaar die alles tegelijk weegt, laat zich leiden door de eerste indruk, door één opvallend antwoord of door de vraag of de kandidaat op hem lijkt. MAP is geen formule, maar het brengt je een flink stuk in die richting: vaste dimensies, aparte scores, en een eindoordeel dat pas komt als de deelscores er zijn. Hoe ver je eerste indruk je kan meenemen, lees je in je onderbuikgevoel in het sollicitatiegesprek.

Waar het protocol schuurt

Het kost voorbereiding. Vijf dimensies met beschrijvingen per score maak je niet in een kwartier, en commissieleden moeten wennen aan scoren voordat ze praten. Bij senior benoemingen voelt dat soms als een inperking van hun oordeel.

Daar staat tegenover dat de discussie over bewijs per dimensie gaat in plaats van over wie het hardst overtuigt. En een verschil tussen twee scores is een concrete aanleiding om door te vragen, zodat de commissie samen terugkijkt naar wat de kandidaat zei en deed.

Zo begin je

  1. Kies je eerstvolgende senior vacature met een commissie van drie of meer mensen.
  2. Spreek in de intake vier tot zes dimensies af, met per dimensie een beschrijving van een sterke en een zwakke score.
  3. Wijs elke dimensie toe aan een instrument: een interviewvraag, een casus of een referentie.
  4. Laat elke beoordelaar direct na zijn gesprek per dimensie scoren, en die scores inleveren voor het overleg.
  5. Bespreek per dimensie, begin bij de grootste verschillen en vraag naar het bewijs.
  6. Stel het totaaloordeel uit tot het eind, en leg vast waarom je tot het advies kwam.
  7. Vergelijk na een jaar de scores met hoe de aangenomen kandidaat presteert.

Wil je meer methoden die het oordeel in selectie beter maken, kijk dan in het overzicht van methodieken.