Skills-based hiring: diploma-eisen schrappen zonder kwaliteit te verliezen
Een scout die een linksback zoekt, vraagt niet eerst naar de jeugdopleiding. Hij kijkt hoe vaak de jongen goed voorzet, of hij terugloopt na balverlies en wat hij doet als hij onder druk staat. Ajax of een amateurclub uit de Achterhoek: het CV van zijn jeugd zegt iets, maar wat hij op het veld laat zien beslist. Bij SciSports keken we zo naar spelers. In vacatures doen we vaak het omgekeerde. We vragen om een hbo-diploma, vijf jaar ervaring en een bekende werkgever, en hopen dat de vaardigheden daar vanzelf bij zitten. Skills-based hiring draait dat om. Het is een van de methodieken waar ik het meest van verwacht en waar ik de meeste teleurstellingen in zie.
Wat het is
Skills-based hiring betekent dat je selecteert op aantoonbare vaardigheden in plaats van op diploma’s en jaren ervaring. De praktische regel uit onze methodiekenbank: vervang “hbo-diploma vereist” door de vaardigheden die dat diploma moest garanderen, en toets die vaardigheden.
Een diploma is een proxy. Een werkgever die om een hbo-diploma vraagt voor een functie als financieel analist, bedoelt meestal dat iemand een jaarrekening kan lezen, in Excel een model kan bouwen en een advies helder op papier zet. Die drie dingen kun je toetsen. Het diploma zelf toetst ze niet voor jou.
Waarom je talentpool groter wordt
Elke harde eis maakt je vijver kleiner, en de diploma-eis sluit vaak de meeste mensen uit. Schrap je die, dan komen er zij-instromers in beeld, mensen die het vak op de werkvloer leerden, en mensen met een buitenlands diploma dat in jouw ATS niet als hbo herkend wordt. Hoe je die extra mensen vervolgens vindt, lees je in zo vergroot je je talentpool.
Het klinkt makkelijker dan het is. Het Burning Glass Institute en Harvard Business School volgden in 2024 Amerikaanse werkgevers die diploma-eisen uit hun vacatures haalden. Ongeveer 45 procent van die bedrijven veranderde daarna niets aan wie ze aannamen. Ongeveer een vijfde liet een kortstondige verschuiving zien die weer verdween. Bijna alle echte verandering kwam van 37 procent van de bedrijven. Volgens het rapport kwam de beweging in totaal uit op minder dan één op de zevenhonderd aannames. Wel zagen de onderzoekers bij de bedrijven die het doorzetten dat werknemers zonder diploma een retentie hadden die 10 procentpunt hoger lag dan die van hun collega’s met diploma. Het gaat om Amerikaanse data, dus vertaal de getallen niet een-op-een naar Nederland. De les is algemeen: een zin uit je vacature schrappen is iets anders dan anders gaan selecteren.
Vaardigheden toetsen
Na het schrappen moet je iets in de plaats zetten. Daar haken de meeste organisaties af.
Begin bij een functieanalyse. Vraag de hiring manager welke drie of vier taken iemand na een half jaar zelfstandig moet doen. Schrijf die op als waarneembaar gedrag: “bouwt een maandrapportage uit ruwe exportdata” in plaats van “analytisch sterk”. Die lijst wordt je scorecard.
Kies daarna per vaardigheid een toets. Voor veel functies is een werkproef de meest directe vorm: de kandidaat doet een stuk van het echte werk en jij beoordeelt het met vaste criteria. Voor technische rollen zijn er platforms als Codility en HackerRank. Voor bredere vaardigheden heeft het in Amsterdam opgerichte TestGorilla een bibliotheek met tests. Een gestructureerd interview met vragen naar eerder gedrag vult het aan, want daarmee hoor je hoe iemand de vaardigheid elders inzette.
Leg vooraf vast hoe je scoort. Laat twee beoordelaars los van elkaar een cijfer geven op dezelfde criteria en pas daarna overleggen. Die werkwijze heet onafhankelijk scoren voor de discussie en haalt ruis uit je oordeel.
Een voorbeeld: de financieel analist
Neem een vacature voor een financieel analist bij een groothandel. De oude tekst vroeg om een afgeronde hbo-opleiding bedrijfseconomie en drie jaar ervaring. In het gesprek met de controller blijkt dat hij drie dingen wil: iemand die uit een ruwe export een maandrapportage bouwt, afwijkingen in de marge kan verklaren en dat in een halve pagina aan de directie uitlegt.
De toets volgt daaruit. De kandidaat krijgt een geanonimiseerde export van drie maanden verkoopdata en anderhalf uur de tijd. Hij levert een overzicht en vijf zinnen uitleg. De controller en een tweede beoordelaar scoren los van elkaar op drie criteria: klopt de rapportage, vindt hij de afwijking die je erin hebt gestopt, en snapt een directeur de uitleg. Daarna volgt een gestructureerd gesprek over eerdere situaties waarin de kandidaat cijfers moest verdedigen.
Zo’n opzet maakt het diploma niet verboden. Een kandidaat met een bedrijfseconomie-diploma doet dezelfde toets. Het verschil is dat de boekhouder die zich zelf Power Query leerde nu ook een kans krijgt om te laten zien wat hij kan.
Valkuilen
De eerste valkuil zag je in het onderzoek: de vacaturetekst verandert, de selectie niet. De recruiter krijgt nu ook kandidaten zonder diploma binnen, en de hiring manager wijst ze in het eerste gesprek alsnog af omdat het “niet het niveau” is. Spreek vooraf af dat je de kandidaat beoordeelt op de toets en de scorecard, en kijk na een kwartaal in je ATS hoeveel kandidaten zonder diploma doorkwamen naar de tweede ronde.
De tweede valkuil is dat het diploma via een achterdeur terugkomt. “Hbo-werk- en denkniveau” is een diploma-eis in een andere jas. Jaren ervaring werken net zo. Vijf jaar ervaring zegt hoe lang iemand ergens zat. Wat hij in die jaren leerde, toets je apart.
De derde valkuil is een toets die meer meet dan je bedoelt. Een lange thuisopdracht meet ook hoeveel vrije avonden iemand heeft. Een test in vaktaal meet ook taalbeheersing. Houd toetsen kort, relevant en vergelijkbaar voor iedereen. Wil je weten of je proces groepen ongelijk raakt, kijk dan in adverse impact meten.
De vierde valkuil zit bij de functies waar een diploma een wettelijke eis is. Een verpleegkundige moet BIG-geregistreerd zijn, en daar verandert skills-based hiring niets aan. Zet die eisen apart en schrap alleen wat je zelf ooit hebt verzonnen.
Zo begin je
Kies één vacature waarvoor je moeilijk mensen vindt en loop deze stappen door:
- Zet elke harde eis uit de huidige vacature onder elkaar en vraag bij elke eis aan de hiring manager welke vaardigheid hij ermee bedoelt.
- Schrap eisen die geen wettelijke basis hebben en vervang ze door twee tot vier vaardigheden in gedragstermen.
- Kies per vaardigheid één toets: werkproef, test of gestructureerde interviewvraag, en spreek de beoordelingscriteria af.
- Pas de vacaturetekst aan en vermeld hoe je selecteert, zodat zij-instromers zien dat ze kans maken.
- Spreek met de hiring manager af dat de toetsscore weegt, ook als het cv anders oogt dan hij gewend is.
- Meet na drie maanden hoeveel kandidaten zonder diploma solliciteerden, doorgingen en werden aangenomen, en vergelijk dat met de oude vacature.
In het overzicht van methodieken vind je verwante methoden, zoals performance-based hiring. Werkt het bij één vacature, dan heb je een verhaal voor de volgende hiring manager. De beste speler van je team komt misschien niet van de bekendste opleiding. Dat wist elke scout al.