Werkproeven en cases: de beste voorspeller die kandidaten ook eerlijk vinden
Een club tekent zelden een speler zonder hem in een realistische situatie te hebben gezien. Video’s en data maken de shortlist, maar op de proeftraining zie je hoe hij aanneemt onder druk, hoe hij praat met de spelers naast hem en wat hij doet als het tempo omhoog gaat. In werving slaan we die stap vaak over. We praten een uur met iemand over werk en nemen daarna een besluit over hoe hij dat werk zal doen. Een werkproef is de proeftraining van de recruiter. In de gids over selectie staat hoe die past naast interviews, tests en referenties. Hier lees je hoe je er een ontwerpt die iets voorspelt en die kandidaten niet afschrikt.
Wat een werkproef is
Bij een werkproef, in het Engels work sample test, voert de kandidaat een representatieve taak uit de functie uit. Dat kan een casus zijn, een code-opdracht, een presentatie, een rollenspel met een lastige klant of een stapel e-mails die hij moet afhandelen. Je beoordeelt het resultaat met vooraf vastgestelde criteria.
Het verschil met een interview is simpel. In een interview vertelt iemand wat hij deed of zou doen. In een werkproef doet hij het.
Wat het onderzoek zegt
Werkproeven hebben lang bovenaan de ranglijst gestaan. In de bekende meta-analyse van Schmidt en Hunter uit 1998 scoorden werkproeven en cognitieve tests het hoogst van negentien selectiemethoden. Het getal dat daarbij vaak rondgaat, een validiteit van .54, komt uit het werk van Hunter en Hunter uit 1984.
In 2005 keken Roth, Bobko en McFarland opnieuw naar de onderliggende studies. Ze vonden een gemiddelde correlatie van .26 tussen werkproef en prestatie, en .33 na correctie voor onbetrouwbaarheid van de prestatiemeting. Dat is ongeveer een derde lager dan eerder werd aangenomen. In de herberekening van Sackett en collega’s uit 2022 staan gestructureerde interviews bovenaan. Werkproeven blijven een goede voorspeller, alleen geen wondermiddel meer.
Daar komt een tweede reden bij: kandidaten vinden werkproeven eerlijk. In de meta-analyse van Hausknecht, Day en Thomas uit 2004 beoordeelden sollicitanten interviews en werkproeven het gunstigst, ruim boven persoonlijkheidsvragenlijsten en biodata. Een kandidaat snapt waarom je hem een stuk van het werk laat doen. Bij een vragenlijst over hoe hij zichzelf ziet, ligt dat verband minder voor de hand. In de onderzoeksbibliotheek vind je de bronnen met uitleg.
Een werkproef ontwerpen
Een goede werkproef is representatief, kort en scoorbaar. Op alle drie gaat het vaak mis.
Representatief betekent dat de taak uit het echte werk komt. Begin bij je scorecard: welke uitkomsten moet iemand na een half jaar halen? Kies één taak die direct bij een van die uitkomsten hoort. Een accountmanager laat je geen essay schrijven over klantgerichtheid. Je laat hem een gesprek voeren met een klant die wil opzeggen.
Kort betekent dat de kandidaat het in een paar uur kan doen, en liever in één dan in vier. De praktijktip in onze methodiekbank houdt maximaal enkele uren aan. Elke extra avond die de opdracht kost, verlies je kandidaten die al een baan en een gezin hebben. Dat zijn vaak de mensen die je zoekt.
Scoorbaar betekent dat je voor je de opdracht verstuurt opschrijft waar je op let en hoe je scoort. Neem drie tot vijf criteria, met per criterium een omschrijving van een zwak, een voldoende en een sterk antwoord. Laat twee beoordelaars los van elkaar scoren voordat ze overleggen. Zonder die afspraak wordt de werkproef een tweede onderbuikgevoel, nu met bijlage.
Geef iedereen dezelfde opdracht, dezelfde informatie en dezelfde tijd. Vertel vooraf hoe je beoordeelt. Een kandidaat die weet waar je op let, laat zien wat hij kan in plaats van te raden wat je wilt horen.
Thuisopdracht of op locatie?
Een thuisopdracht is flexibel voor de kandidaat, maar je weet niet wie hem maakte en met welke hulp. Sinds iedereen een AI-assistent op zijn laptop heeft, is dat een praktische vraag. Je kunt dat op twee manieren oplossen. Je laat de opdracht op locatie of in een videogesprek maken, met een vaste tijd. Of je staat hulpmiddelen toe en zegt dat ook, en laat de kandidaat daarna in een gesprek van twintig minuten zijn keuzes uitleggen. Wie het werk niet zelf deed, loopt bij de tweede doorvraag vast. Kies één aanpak en gebruik die voor alle kandidaten op dezelfde vacature.
Betalen en intellectueel eigendom
Een opdracht van een uur of twee hoort bij een sollicitatie. Vraag je een dag werk, of iets wat je daarna zou kunnen gebruiken, dan wordt het een ander verhaal.
Betaal voor grote opdrachten, of maak ze kleiner. Dat is fatsoen en het helpt je aantrekkingskracht. Een senior die je vraagt een strategie voor je product te schrijven, levert advieswerk. Daar staat bij een bureau een factuur tegenover.
Let ook op de rechten. Volgens artikel 7 van de Auteurswet geldt de werkgever als maker van werk dat iemand in dienst maakt. Een kandidaat is nog niet in dienst. Wat hij voor je werkproef schrijft, ontwerpt of programmeert, blijft in beginsel van hem. Gebruik daarom fictieve of oude cases, en zet in je uitnodiging dat je het werk alleen voor de beoordeling gebruikt. Wil je het toch gebruiken, spreek dat dan vooraf schriftelijk af en betaal ervoor.
Voorbeelden per functietype
Voor een softwareontwikkelaar werkt een kleine bugfix of uitbreiding in een bestaande codebase beter dan een algoritmepuzzel. Platforms als Codility en HackerRank helpen bij afname en scoring. Een korte live review van de code erna laat zien hoe iemand uitlegt wat hij deed.
Voor een marketeer geef je een bestaande campagne met cijfers en vraag je wat hij zou aanpassen en waarom. Een uur is genoeg.
Voor een klantenservicemedewerker werkt een rollenspel met een collega die een boze klant speelt, of tien echte e-mails om te beantwoorden in een half uur.
Voor een manager gebruik je een casus met een teamprobleem: twee mensen die niet samenwerken, een deadline die schuift. Laat hem in een gesprek uitleggen wat hij de komende week zou doen.
Voor een financieel analist geef je een ruwe dataset met een afwijking erin en vraag je om een korte rapportage. In de blog over skills-based hiring staat dat voorbeeld uitgewerkt.
Twijfel je welke vorm past naast een capaciteitentest of persoonlijkheidsvragenlijst, lees dan assessments kiezen. Hoe je alle instrumenten tot één selectieproces combineert, staat in de selectiegids.
Zo zet je je eerste werkproef op
- Kies op je scorecard één uitkomst die het meest onderscheidend is voor de rol.
- Bedenk een taak uit het echte werk die bij die uitkomst hoort en die in maximaal twee uur kan.
- Schrijf drie tot vijf beoordelingscriteria met ankers voor zwak, voldoende en sterk.
- Test de opdracht op een collega die de rol goed doet. Duurt het hem langer dan gepland, maak de opdracht kleiner.
- Gebruik een fictieve of oude case en vermeld in de uitnodiging dat je het werk alleen voor de beoordeling gebruikt.
- Laat twee beoordelaars onafhankelijk scoren en bespreek pas daarna de verschillen.
- Bespreek het resultaat met de kandidaat, ook als je hem afwijst. Hij heeft er tijd in gestoken.
Je weet na een werkproef niet alles. Karakter, veerkracht en hoe iemand in je team valt, zie je pas na maanden. Maar je weet meer dan na een gesprek alleen, en de kandidaat weet beter waar hij aan begint. Op de proeftraining kijkt de speler ook naar de club.