Referrals die werken: zo vraag je collega's om de juiste namen
“Ken jij iemand?” is de meest gestelde vraag in recruitment, en een van de minst productieve. Iedereen kent wel iemand, maar bijna niemand weet op het moment zelf wie. Een referralprogramma dat werkt, stelt een betere vraag. Het is een van de oudste kanalen in sourcing en nog altijd een van de beste, als je weet waar het je helpt en waar het je team ongemerkt eenzijdiger maakt.
Waarom referrals werken
Een medewerker die iemand aandraagt, doet een deel van de selectie al. Hij kent de functie, de cultuur en de kandidaat, en hij zet zijn eigen naam op het spel. Dat maakt referrals snel: de kandidaat is al geïnteresseerd en weet waar hij aan begint.
Het beste onderzoek hiernaar is van Burks, Cowgill, Hoffman en Housman (2015). Ze analyseerden gegevens van negen grote bedrijven in callcenters, transport en hightech. Aangedragen medewerkers presteerden op de meeste maatstaven vergelijkbaar met anderen, maar ze vertrokken duidelijk minder snel. In callcenters en transport leverden ze daardoor per medewerker meer winst op, vooral door lager verloop en lagere wervingskosten. In hightech kwamen ze met meer patenten, in transport met minder ongelukken.
Een kandidaat die al weet waar hij aan begint en daarna ook langer blijft: daarom is de referral rate voor veel recruiters een van de eerste cijfers waar ze naar kijken.
Waar referrals je team homogener maken
Er zit een keerzijde aan. Mensen kennen vooral mensen die op hen lijken. Sociologen noemen dat homofilie: netwerken zijn naar leeftijd, opleiding, afkomst en beroep veel minder gemengd dan de bevolking (McPherson, Smith-Lovin en Cook, 2001). Een team dat vooral via referrals groeit, groeit dus in de richting van wie er al zit.
Stoppen met referrals hoeft daarom niet. Zet het kanaal bewust in en meet wat het oplevert.
Gebruik referrals naast andere kanalen, niet in plaats daarvan. Een vacature die alleen intern wordt gedeeld, bereikt alleen het netwerk van je huidige mensen, en dat netwerk is precies zo divers als je team nu al is.
Laat aangedragen kandidaten door hetzelfde gestructureerde proces gaan als ieder ander. Een referral levert een gesprek op, geen voorsprong in de beoordeling. Zodra een hiring manager denkt “die komt via Pieter, dat zit wel goed”, sla je de stap over waarin je had kunnen zien dat het niet goed zit.
En meet de samenstelling van je instroom per kanaal, zoals beschreven in Inclusief werven. Zie je dat referrals een veel eenzijdiger groep opleveren dan je vacaturesite of je sourcing, dan weet je waar je moet bijsturen. Zie je dat niet, dan heb je een argument om het kanaal verder uit te bouwen.
Vraag gericht, niet algemeen
De belangrijkste verandering kost niets: stel een betere vraag. “Ken jij iemand voor onze vacature?” levert stilte op. “Wie is de beste backenddeveloper met wie je ooit hebt gewerkt?” levert een naam op. Het verschil zit in de specifieke rol, in “de beste” en in “met wie je hebt gewerkt”. Dat laatste is belangrijk: je vraagt naar iemand van wie de collega het werk heeft gezien, niet naar een vriend van een vriend.
Geoff Smart en Randy Street geven in Who hetzelfde advies, met een nog bredere vraag: “Wie zijn de meest getalenteerde mensen die je kent?” Een samenvatting van die methode staat in Who samengevat.
Maak het concreet en persoonlijk. Ga met de hiring manager bij de drie of vier collega’s langs die het meest weten van het vak. Neem samen hun LinkedIn-connecties door, gefilterd op functie en regio. Dat duurt een half uur en levert meer namen op dan een mail aan het hele bedrijf. Wie verder wil, maakt er een vaste werkwijze van, zoals beschreven bij de methodiek referralprogramma.
Beloning en terugkoppeling
Veel organisaties hebben een referralbonus: een bedrag voor de medewerker als de aangedragen kandidaat wordt aangenomen, vaak pas uitgekeerd na de proeftijd. Dat helpt, maar het is niet het belangrijkste. Medewerkers dragen mensen aan omdat ze goede collega’s willen, niet om het geld.
Wat ze wel afschrikt, is stilte. Iemand die een oud-collega aandraagt en daarna nooit meer iets hoort, doet het geen tweede keer. Erger nog: zijn oud-collega vraagt hem wat er gebeurd is, en hij moet zeggen dat hij het niet weet. Koppel daarom bij elke stap terug aan de aanbrenger, binnen de grenzen van de privacy. “We hebben haar uitgenodigd”, “we hebben gekozen voor iemand met meer ervaring in X”, “ze begint op 1 juni”. Dat kost een minuut en houdt het kanaal levend.
Denk ook aan de fiscale kant. Een referralbonus is in Nederland loon voor de medewerker. Bespreek met je salarisadministratie hoe je hem verwerkt voordat je een bedrag communiceert.
Meten: meer dan de referral rate
De referral rate vertelt je hoeveel van je hires via referrals binnenkomen. Dat is een begin. Wat je wilt weten, is of die hires beter zijn dan uit andere kanalen. Daarvoor combineer je drie cijfers.
De eerste is source of hire: welk deel van je aannames komt uit welk kanaal? De tweede is de conversie per kanaal: hoeveel aangedragen kandidaten halen het tweede gesprek en hoeveel krijgen een aanbod, vergeleken met kandidaten uit andere kanalen? Ligt die conversie veel hoger, dan doen je collega’s goed voorwerk. Ligt hij even hoog als bij open sollicitaties, dan levert de gerichte vraag nog niet op wat je hoopte. De derde is quality of hire per kanaal: hoe presteren en blijven referral-hires na een jaar, vergeleken met de rest?
Hoe je die laatste opzet, staat in Quality of hire meten. Meer over de cijfers achter je werving vind je in de gids Recruitment data.
Stappenplan: een referralprogramma in vijf weken
- Week 1: kies drie terugkerende of moeilijke vacatures en schrijf per vacature een gerichte vraag: “Wie is de beste [functie] met wie je hebt gewerkt?”
- Week 1: spreek de spelregels af. Wie komt in aanmerking, hoe hoog is de beloning, wanneer wordt die uitgekeerd, en hoe vaak koppel je terug?
- Week 2: houd per vacature twee of drie sessies van een half uur met de collega’s die het vak het best kennen, samen met de hiring manager.
- Week 2 tot 5: behandel elke aangedragen kandidaat binnen twee werkdagen en koppel bij elke stap terug aan de aanbrenger.
- Week 3: leg in je ATS bij elke kandidaat het kanaal vast, zodat je referrals kunt scheiden van andere bronnen.
- Week 5: bekijk de eerste cijfers: aantal aangedragen kandidaten, conversie per stap, samenstelling van de groep.
- Na een jaar: vergelijk quality of hire en verloop van referral-hires met andere kanalen.
Referrals zijn geen vervanging voor sourcing en geen vrijbrief om het selectieproces over te slaan. Maar een goede vraag aan de juiste collega levert vaak in een half uur de naam op waar je anders weken naar zoekt. Meer manieren om kandidaten te vinden buiten de vacaturesites staan in de gids Sourcing.